Κι όμως το διαδίκτυο μπορεί να ξεχάσει

Πριν από σχεδόν τρία χρόνια το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) συνεδριάζοντας σε ολομέλεια (λόγω σημαντικότητας του ζητήματος) επί της υπόθεσης Google Spain και Google Inc. c. Agencia Española de Protección de Datos (AEPD), Mario Costeja González (αριθμός υπόθεσης C-131/12) αναγνώρισε για πρώτη φορά το δικαίωμα ενός συγκεκριμένου προσώπου να ζητήσει στην «Google Europe» να μην εμφανίζει πλέον συνδέσμους προς ιστοσελίδες που περιέχουν πληροφορίες σχτικές με την ιδιωτική του ζωή. Πρόκειται για το πολυσυζημένο δικαίωμα στη λήθη ή (πιο σωστά) το δικαίωμα κατάργησης περιεχομένου από ευρετήρια μηχανών αναζήτησης (droit au déréférencement). Και η ερώτηση που αναπόφευκτα προκύπτει  είναι : Ποιό είναι αυτό το δικαιούχο πρόσωπο;

Η απάντηση βρίσκεται στη φύση του δικαιώματος κατάργησης περιεχόμενου ευρετηρίων. Αυτό το καινούριο δικαίωμα αποτελέι την δικαστική αντίδραση στην ελεύθερη και συχνά ανεξέλεγκτη κυκλοφορία των πληροφοριών στο διαδίκτυο. Το δικαίωμα κατάργησης περιεχόμενου ευρετηρίων αφορά σε ιδιωτικά και ευαίσθητα δεδομένα του ατόμου και έρχεται για να υποβάλει περιορισμούς στην ελευθερία έκφρασης στο διαδίκτυο, όπως ισχύει και για όλα τα άλλα ατομικά δικαιώματα. Στην πραγματικότητα το ΔΕΕ μας λέει ότι το ψηφιακό αυτό δικαίωμα πηγάζει και θεμελιώνεται στην Κοινοτική Οδηγία 95/46/ΕΚ για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στην Ευρώπη (που έχει μεταφερθεί και στο Ελληνικό δίκαιο με το νόμο 2472/1997) και μαζί με την απόφασή του με αριθμό C-131/12 της 13ης Μαΐου του 2014 καθορίζει το πεδίο εφαρμογή ratio personae αυτού του δικαιώματος.

Πιο συγκεκριμένα, καθώς αυτό το δικαίωμα αναφέρεται στην προστασία της ιδιωτικής ζωής, η οποία προστατεύεται τόσο από το Ευρωπαshield-105499_640ϊκό δίκαιο όσο και από τα εθνικά δίκαια των κρατών μελών της Ένωσης, μόνο φυσικά πρόσωπα (δηλ. όχι εταιρίες, σύλλογοι κλπ) μπορούν να ζητήσουν από τη διάσημη μηχανή αναζήτησης να καταργήσει περιεχόμενο από το ευρετήριό της που τα αφορά συμπληρώνοντας τη σχετική ηλεκτρονική φόρμα που έχει δημιουργήσει η Google σε συμμόρφωσή της με την εκτεθείσα απόφαση του ΔΕΕ. Ακόμη, σύμφωνα με το άρθρο 8 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιώματων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα φυσικά αυτά πρόσωπα πρέπει να κατοικούν σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανεξαρτήτως της εθνικότητάς του. Συνεπώς, το δίκαίωμα αυτό μπορεί να ασκήσει όχι μόνον ένας Ευρωπαίος πολίτης, αλλά κάθε πολίτης κάτοικος Ευρώπης.

Ωστόσο, ακόμη και σε αυτήν την περίπτωση υπάρχουν περιορισμοί. Τα δημόσια πρόσωπα, η ιδιότητα αυτή των οποίων  θα κρίνεται κάθε φορά από τη συμβουλευτική επιτροπή της «Google», στερούνται αυτής της προστασίας λόγω του υπέρτερου δικαιώματος του λαού να έχει πρόσβαση σε σχετική πληροφόρηση. Πράγματι, αυτή η εξαίρεση, που πρέπει πάντα να κρίνεται με αυστηρά και αντικειμενικά κριτήρια λαμβάνοντας υπόψη το θεσμικό ρόλο του εν λόγω προσώπου, αποτελεί μία γενική αρχή που εφαρμόζεται ως προς τα όρια της προστασίας των προσωπικών δεδομένων στην Ευρώπη.

Αντίθετα, το δικαίωμα κατάργησης περιεχόμενου ευρετηρίων εφαρμόζεται κυρίως στους ανηλίκους, που είναι μία από τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες σε σχέση με τη δημοσίευση προσωπικών τους πληροφοριών στο διαδίκτυο. Βέβαια, δεδομένου ότι πρόκειται για μία νομική διαδικασία είναι οι γονείς ή οι νόμιμοι κηδεμόνες των ανηλίων που έχουν δικαίωμα βάσει αυτής τους της ιδιότητας να υποβάλουν το σχετικό αίτημα στο όνομά τους.

 Όσον αφορά τα αποβιώσαντα φυσικά πρόσωπα, έχει δημιουργηθεί ήδη μία διαμάχη και ένας διάλογος σχετικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των προσωπικών δεδομένων μετά το θάνατο των φορέων τους. Το ΔΕΕ δεν έχει εξετάσει ακόμη αυτήν την περίπτωση, αν και κάποια μεγάλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όπως το « Facebook », το « LinkedIn » και το « Twitter » επιτρέπουν στους κληρονόμους του αποβιώσαντα να καταργήσουν τον ηλεκτρονικό λογαριασμό του τελευταίου ή να τον επικαιροποιήσουν (κοινοποιώντας φυσικά το θάνατό του). Η πλειοψηφία των εθνικών δικαίων στην Ευρώπη δεν αναγνωρίζει τη διαδοχή στα προσωπικά δικαιώματα όπως γίνεται για τα κινητά και ακίνητα ενός προσώπου. Βέβαια, ακόμη και το δίκαιο της ΕΕ προβλέπει τη δυνατότητα αίτησης προστασίας τέτοιων δικαιωμάτων όταν αποδεικνύεται βλάβη της φήμης, της μνήμης ή της τιμής ενός προσώπου που έχει πεθάνει. Η «Google» προς αποφυγή τέτοιων διενέξεων έχει προβλέψει ήδη την περίπτωση θανάτου ενός χρήστη προσφέροντάς του εκ των προτέρων (όσο δηλαδή είναι ακόμη εν ζωή) τη δυνατότητα να προαποφασίσει για τη διαχείριση των προσωπικών του δεδομένων. Έτσι, οι κληρονόμοι του θα δεσμεύονται νομικά από την  όποια απόφασή του στα όρια που θέτει κάθε φορά ο νόμος.

twitter-292994_640

Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να εξαπατάσθε. Μόνη η ιδιότητα ενός φυσικού προσώπου χωρίς δεσμούς με τη δημόσια ζωή δεν αρκεί για να αιτιολογήσει και να στηρίξει την αίτηση κατάργησης κάποιων αποτελεσμάτων που αφορούν στο όνομά του από τη μηχανή αναζήτησης. Αυτό που ενδιφέρει είναι κυρίως το περιεχόμενο αυτών των αποτελεσμάτων (δημοσιευμάτων) σε σχέση με το αντικείμενο προστασίας που επιδιώκει να παρέχει αυτό το νέο ψηφιακό διακίωμα και είναι αυτό που καθορίζει τη νομιμότητα του υποβαλλόμενου αιτήματος (κατάργησης περιεχόμενου ευρετηρίων). Ακριβώς σε αυτό το σημείο τίθενται και οι μεγαλύτερες δυσκολίες, καθώς η εξέταση του αιτήματος, η στάθμιση των συγκρουόμενων δικαιωμάτων (ιδιωτική ζωή από τη μία και πληροφόρηση του κοινού από την άλλη) και η προσφορότητα της ικανοποίησης της αίτησης εναπόκεινται σε υποκειμενικές κρίσεις που καλείται να διατυπώσει το νομικό τμήμα της google, η οποία ήδη έχει θέσει ως όριο ότι καμία αίτηση που αφορά στη διάπραξη σοβαρών (πώς άραγε ορίζετα αυτό;) αδικημάτων ακόμη και αν κατατίθεται για λογαριασμό ανηλίκου δεν πρόκειται να γίνει δεκτή. Ακόμη, αξίζει  σημειωθεί ότι η Google αρνείται σθεναρά να εφαρμόσει την εν λόγω κατάργηση σε όλον τον κόσμο, καθώς όπως είναι γνωστό η μηχανή αναζήτησης  Google διατίθεται ξεχωριστά για κάθε χώρα (π.χ.  google.gr, google.uk, google.it, google.co.in), που σημαίνει ότι όταν ένα Ευρωπαίος ζητήσει και πετύχει την κατάργηση συνδέσμων προς ιστοσελίδες που τον αφορούν οι σύνδεσμοί αυτοί θα παραμένουν  ενεργοί και προσβάσιμοι από χώρες εκτός Ευρώπης.

Συνοπτικά, το δικαίωμα στην ψηφιακή λήθη δεν είναι πράγματι λήθη, αφού οι ιστοσελίδες με το «βλαπτικό» περιεχόμενο παραμένουν ενεργές και προσβάσιμες, απλώς αυτές δεν εμφανίζονται στις λίστες αναζήτησης εντός Ευρώπης. Ακόμη και έτσι όμως, η σημασία γεννήσεως αυτού του ψηφιακού δικαιώματος είναι προφανής, αν και τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία των προσωπικών δεδομένων, όπως είναι αναμενόμενο, έρχονται σε πρώτο πλάνο. Εξάλλου, στην εποχή του «Facebook» και του «Instagram» κατά πόσο ένα φυσικό πρόσωπο θα μπορούσε να θεωρηθεί δημόσιο πρόσωπο; Τα ερωτήματα είναι πολλά και η διαμάχη μεταξύ Ευρώπης και Google (που ως αμερικανική εταιρία δεν κατανοεί την αυστηρή οριοθέτηση της ιδιωτικής ζωής που υπάρχει στην Ευρώπη) καλά κρατεί.

Βασιλειάδου Γεωργία

Πτυχιούχος Νομικής (ΑΠΘ),

Master Εμπορικού Δικαίου (Paris-Dauphine PSL University)

 

Βιβλιογραφία :

Απόφαση του ΔΕΕ της 14 Μαΐου 2014 υπ’ αρ. C-131/12.

Directive 95/46/CE du 24-10-1995 relative à la protection des données à caractère personnel et à la libre circulation de ces données.

BRAIBANT (G.), La Charte des droits fondamentaux de l’Union européenne, éd. Paris : Éd. du Seuil, 2001.

STROWEL (A.), Préface, in Castets – Renard (C.), Quelle protection des données personnelles en Europe?, éd. Larcier, 2015, p. 10-14.

DOCKSEY(Chr.), Articles 7 and 8 of the EU Charter: two distinct fundamental rights, in  GROSJEAN(A.), Enjeux européens et mondiaux de la protection des données personnelles, éd. Larcier, 2015, p. 74-76.

MARINO (L.), Girot (Cl.) et Yaram (Elkaim), La consécration par la CJUE d’un droit de déréférencement par les moteurs de recherche : principe, exceptions et mise en œuvre, LEGICOM Revue thématique de droit de la communication, 2015, vol. 1, n. 54, p. 89-105, ISSN 1244-9288.

Reporteurs sans frontières, Recommandations sur le droit à l’oubli, La quadrature du net, 2014 https://www.laquadrature.net/fr/recommandations-sur-le-droit-a-l-oubli-par-la-quadrature-du-net-et-reporters-sans-frontieres

CNIL, Mort numérique, CNIL, 2014 http://www.cnil.fr/linstitution/actualite/article/article/mort-numerique-peut-on-demander-leffacement-des-informations-dune-personne-decedee/

Noblet (G.), Droit à l’oubli numérique:repenser le rapport à la mort à l’heure du tout connecté, Worldzine Jeune et Pertinent, 2015 http://www.worldzine.fr/2015/04/09/droit-a-loubli-numerique-repenser-le-rapport-a-la-mort-a-lheure-du-tout-connecte/

HINAULT (R.), Droit à l’oubli: Google lance son formulaire de demande de retrait des données sensibles et précise les conditions d’utilisation, Club des développeurs et des IT pro, 2014 http://www.developpez.com/actu/71745/Droit-a-l-oubli-Google-lance-son-formulaire-de-demande-de-retrait-des-donnees-sensibles-et-precise-les-conditions-d-utilisation/

Cheron (A.), Affaire Marie France c. Google, Le Village de la justice La communauté des métiers de droit, 2015 http://www.village-justice.com/articles/Affaire-Marie-France-Google-sur,18720.html

BEM (A.), Réputation entre droit au déréférencement et données personnelles, Cabinet BEM d’avocats, 2015 http://www.legavox.fr/blog/maitre-anthony-bem/reputation-entre-droit-dereferencement-donnees-16649.htm

Le droit à l’oubli sur internet ou le droit au déréférencement, Pérégrinations juridiques, 2014 https://peregrinationsjuridiques.wordpress.com/2014/10/01/le-droit-a-loubli-sur-internet-ou-le-droit-au-dereference ment/

CNNum, Droit au déréférencement, CNNum Conseil National du Numérique, 2014 http://contribuez.cnnumerique.fr/debat/droit-%C3%A0-loubli-et-d%C3%A9r%C3%A9f%C3%A9rencement

CNIL, Interprétation de l’arrêt sur le droit au déréférencement, CNIL  http://www.cnil.fr/fileadmin/documents/Vos_libertes/Droit_au_dereferencement-Interpretation-Arret.pdf

 

 

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

Powered by WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: